Bảo trì

Hướng dẫn quản lý·kiểm tra·xử lý khẩn cấp để vận hành an toàn

Bảo trì thang máy

Khái niệm bảo trì

Bảo trì thang máy là toàn bộ các hoạt động bảo dưỡng phòng ngừa như kiểm tra hằng ngày, kiểm tra định kỳ và sửa chữa, được thực hiện nhằm giúp thang máy được sử dụng an toàn và bình thường trong suốt tuổi thọ quy định.

Về nguyên tắc, bảo trì thang máy là trách nhiệm của chủ thể quản lý như chủ sở hữu thang máy theo quy định tại Điều 2, Khoản 4 của Luật về sản xuất và quản lý thang máy (sau đây gọi là "Luật Thang máy"). Tuy nhiên, để thực hiện hiệu quả, công việc bảo trì thường được ủy thác cho người có đủ năng lực chuyên môn thực hiện.

Sự cần thiết của bảo trì

Thông thường, thang máy được nhiều người sử dụng không xác định tự vận hành mà không có người điều khiển, vì vậy cần có một hệ thống bảo trì riêng để duy trì tính năng của thiết bị. Đặc biệt, nếu không phòng ngừa sự cố bất thường của các thiết bị an toàn như cáp thép, công tắc cửa, khóa liên động cửa, phanh, bộ khống chế vượt tốc, sẽ dẫn đến tai nạn mất an toàn; do đó, bảo trì là điều không thể thiếu vì sự an toàn của người sử dụng.

Vì vậy, để phòng ngừa thiệt hại về người và tài sản do việc vận hành thang máy, cần tiến hành kịp thời việc sửa chữa, thay đổi từng phần, bao gồm bảo trì tính năng điện và cơ khí, cùng với công việc hiệu chỉnh đi kèm.

Quản lý & kiểm tra hằng ngày

Những điểm cần lưu ý khi quản lý

Đây là những điểm cần lưu ý khi quản lý dành cho chủ tòa nhà hoặc người chịu trách nhiệm quản lý.

Chỉ định người chịu trách nhiệm quản lý
Hãy chỉ định rõ người chịu trách nhiệm quản lý thang máy, và người được chỉ định cần nắm rõ cách liên lạc với các bộ phận liên quan cũng như các biện pháp xử lý khẩn cấp trong trường hợp khẩn cấp. Ngoài ra, hãy chỉ định cả người thay thế để phòng trường hợp người quản lý vắng mặt.

Phòng máy
Hãy luôn khóa cửa phòng máy và cấm người không phải là người phụ trách ra vào. Không đặt đồ vật cản trở lối đi trong phòng máy và gần lối ra vào.

Bên trong phòng máy
Đảm bảo tuyết và nước mưa không thấm qua cửa sổ và các lỗ thông gió khác làm ảnh hưởng đến các thiết bị vận hành trong phòng máy (động cơ, tủ điều khiển, v.v.), và trang bị bình chữa cháy dùng cho đám cháy điện.

Sảnh tầng
Hãy đặt gạt tàn tại sảnh tầng để khuyến khích không hút thuốc trong thang máy. Khi lau rửa sảnh tầng bằng nước, nếu nước lọt vào bên trong sẽ ảnh hưởng đến việc vận hành bình thường, vì vậy hãy có biện pháp phòng ngừa trước.

Bên trong thang máy
Không được vận chuyển đồ vật dài bằng cách sử dụng cửa thoát hiểm trên trần thang máy. Trường hợp bắt buộc phải vận chuyển đồ đạc chuyển nhà hoặc vật nặng (đàn piano, v.v.), hãy đặt tấm bảo vệ lên sàn và vách khi sử dụng. Bên trong thang máy chỉ dán các tài liệu liên quan đến vận hành an toàn.

Tầm quan trọng của kiểm tra hằng ngày

Để thang máy vận hành an toàn và duy trì chất lượng
Để kéo dài tuổi thọ thang máy và mang lại sự thuận tiện cho người sử dụng

Kiểm tra trạng thái vận hành

– Kiểm tra xem thang máy có vấn đề gì trong việc thực hiện các chức năng bình thường hay không.

(1) Hoạt động của nút gọi tầng tại sảnh

Kiểm tra nút có sáng đèn khi nhấn nút gọi tầng hay không.
Kiểm tra nút gọi tầng có tắt đèn khi thang máy đến nơi hay không.
Kiểm tra tại tầng đến, đèn nút gọi tầng có tắt khi trùng với hướng của thang máy và vẫn sáng khi ngược hướng hay không.

(2) Trạng thái của thiết bị hiển thị

Kiểm tra hiển thị tầng và hiển thị hướng vận hành tại sảnh tầng và trong cabin có bình thường hay không.
Kiểm tra đèn báo sảnh (hall lantern) tại sảnh tầng có sáng bình thường hay không.

(3) Hoạt động của các nút trong cabin

Kiểm tra trạng thái hoạt động của các nút chọn tầng đến.
Kiểm tra trạng thái hoạt động của nút mở cửa và nút đóng cửa.
Kiểm tra trạng thái hoạt động của nút liên lạc nội bộ (interphone).

(4) Thiết bị cửa
Kiểm tra hoạt động mở và đóng.

Kiểm tra thiết bị an toàn

– Kiểm tra các chức năng có thể kiểm tra từ bên ngoài và các chức năng ảnh hưởng trực tiếp đến vận hành trong số các thiết bị an toàn của thang máy.

(1) Thiết bị an toàn khi đóng cửa (thiết bị chống kẹt cửa)

Kiểm tra khi kích hoạt thiết bị an toàn khi đóng cửa (Safety shoe tác động hoặc cảm biến phát hiện), cửa có dừng đóng ngay lập tức và mở ra hay không.
Kiểm tra phản lực của bộ phận nhấn của thiết bị an toàn khi đóng cửa có phù hợp hay không.

(2) Nút mở cửa
Nút mở cửa trong cabin là công tắc an toàn dùng để cưỡng bức mở cửa đang đóng hoặc đã đóng.

Kiểm tra cửa có mở ra khi nhấn nút trong lúc cửa đang đóng hoặc đã đóng hay không.

(3) Chức năng mở lại cửa của nút gọi tầng tại sảnh
Có vai trò tương tự nút mở cửa trong cabin; kiểm tra trạng thái hoạt động.

Kiểm tra khi nhấn nút gọi tầng tại sảnh trong lúc cửa thang máy đang đóng, cửa có dừng đóng và mở ra ngay lập tức hay không.
Kiểm tra chức năng này có chỉ hoạt động với lệnh gọi cùng hướng với hướng vận hành của thang máy hay không.

(4) Khóa bảng điều khiển bằng tay (bảng điều khiển trong cabin)
Trong bảng điều khiển bằng tay có nhiều công tắc vận hành, nếu người không có chuyên môn thao tác sai thì nguy cơ xảy ra tai nạn cao, vì vậy phải luôn được khóa.

Kiểm tra nắp bảng điều khiển bằng tay có được đóng và đã khóa hay không.

(5) Liên lạc nội bộ (interphone)
Interphone là thiết bị để liên lạc với bên ngoài khi hành khách bị kẹt trong thang máy do mất điện hoặc sự cố, chức năng của nó rất quan trọng.

Kiểm tra interphone có được lắp đặt để luôn có thể liên lạc với nơi người quản lý thường trực hay không.
Interphone là thiết bị rất quan trọng, cần kiểm tra trạng thái hoạt động hằng ngày.
Theo tiêu chuẩn kiểm định sửa đổi ngày 3 tháng 9 năm 1999, thiết bị liên lạc (interphone) lắp đặt bên ngoài phải được lắp đặt tại nhiều nơi như phòng quản lý, phòng điện, văn phòng đơn vị bảo trì ngoài phòng bảo vệ, hoặc chỉ lắp interphone tại phòng bảo vệ nhưng có còi báo và đèn cảnh báo được lắp gần bên ngoài phòng bảo vệ hoặc tại sảnh tầng chính để dễ nhận biết từ bên ngoài, hoạt động liên động với nhau. (Bắt buộc lắp đặt đối với công trình lắp mới)

(6) Khóa phòng máy

Phòng máy là nơi có thể điều khiển vận hành bình thường của thang máy và thực hiện các thao tác như dừng khẩn cấp, dừng giữa các tầng, cưỡng bức rơi đối với thang máy đang vận hành, vì vậy phải quản lý chìa khóa chặt chẽ để không ai ngoài người có liên quan được ra vào.
Gần đây có nhiều tai nạn mất an toàn và vụ trộm cắp linh kiện thang máy, vì vậy đặc biệt cần lưu ý quản lý chìa khóa.

Kiểm tra tính năng

– Kiểm tra xem thang máy có vận hành trong khi vẫn duy trì các đặc tính vốn có hay không.

(1) Thiết bị cửa

Kiểm tra chuyển động của cửa có bị vướng hay không.
Kiểm tra tốc độ đóng mở cửa và thời gian chờ có phù hợp hay không.
Kiểm tra cửa có phát ra tiếng ồn khi hoạt động hay không.
Kiểm tra rãnh ngưỡng cửa (rãnh sill) ở mỗi tầng có dị vật hay không và loại bỏ.

(2) Độ chính xác dừng tầng
– Là mức chênh lệch chiều cao giữa mặt sàn sảnh tầng và mặt sàn cabin khi thang máy dừng.
– Nếu sai số dừng tầng lớn, có nguy cơ xảy ra tai nạn khi hành khách lên xuống, vì vậy cần kiểm tra thường xuyên. (Sai số dừng tầng phù hợp: trong phạm vi ±10mm)

(3) Va giật khi khởi động (xuất phát), giảm tốc, dừng và rung động, tiếng ồn khi chạy

Kiểm tra có rung động và tiếng ồn trong khi chạy hay không.
Kiểm tra có va giật khi khởi động và dừng hay không.

(4) Thiết bị phát hiện quá tải (overload switch)
– Khi số người lên thang vượt quá số người cho phép (đầy tải), chuông cảnh báo phải kêu, cửa không đóng và thang máy không được xuất phát.

(5) Thiết bị khóa liên động cửa tầng

Kiểm tra cửa tầng có mở ra khi thang máy đang vận hành hay không và khe hở khi mở. (Nếu cửa mở ra hoặc khe hở lớn, yêu cầu đơn vị bảo trì sửa chữa)
Kiểm tra cửa tầng có chỉ mở được bằng chìa khóa mở khẩn cấp hay không.

Xử lý khẩn cấp

Cách xử lý khi thang máy dừng do sự cố đột ngột

Biện pháp xử lý khi xảy ra tai nạn thang máy

Khi xảy ra tai nạn về người do thang máy, chủ sở hữu hoặc người quản lý thang máy phải nhanh chóng thực hiện các biện pháp sau.

Các biện pháp cần thiết như cứu người
Liên lạc với đội cứu hộ 119 (sở cứu hỏa), đơn vị bảo trì, v.v.
Liên lạc với gia đình nạn nhân
Báo cáo tình hình tai nạn thang máy cho cơ quan kiểm định thang máy

Cứu hộ khẩn cấp hành khách trong cabin

Khi nhận được thông báo có người bị kẹt, lập tức liên lạc với công ty bảo trì và đến hiện trường, thông báo cho hành khách bị kẹt rằng đang tiến hành cứu hộ để họ yên tâm chờ đợi.

Tùy theo vị trí dừng của cabin, khi cứu hộ không chỉ hành khách mà cả nhân viên cứu hộ cũng có nguy cơ rơi xuống giếng thang, vì vậy cần hết sức chú ý.

Trường hợp ngưỡng cửa cabin ở vị trí cao hơn ngưỡng cửa tầng từ 60㎝ trở lên đến dưới 120㎝, mở cửa tầng và cửa cabin, đưa thang gấp từ sảnh tầng vào trong cabin để cứu hộ.

Cứu hộ hành khách bằng tay quay

Ngắt công tắc nguồn chính.
Nếu cửa tầng ở bất kỳ tầng nào đang mở thì đóng lại.
Kiểm tra với hành khách bị kẹt xem cửa cabin đã đóng chưa và thông báo rằng cabin sẽ được di chuyển bằng tay.
Thao tác cần nhả phanh và lắp tay quay vào trục động cơ hoặc bánh đà.
Quay tay quay từ từ để di chuyển đến tầng gần nhất.
Tháo tay quay, mở cửa rồi cứu hành khách ra.

Biện pháp xử lý khi hỏa hoạn

1. Hỏa hoạn trong tòa nhà

Khi xảy ra hỏa hoạn, không được sử dụng thang máy để thoát hiểm khẩn cấp.
Khi sơ tán phải sử dụng cầu thang bộ, gọi tất cả thang máy trong tòa nhà về tầng sơ tán, đóng cửa và dừng thang.
Thang máy dùng cho trường hợp khẩn cấp được vận hành phù hợp với mục đích như hoạt động chữa cháy.

2. Hỏa hoạn trong phòng máy

Khi hỏa hoạn trong phòng máy, sử dụng bình chữa cháy dùng cho thiết bị điện để chữa cháy.
Vừa giữ liên lạc với hành khách trong cabin vừa ngắt công tắc nguồn chính.
Nếu cabin dừng giữa các tầng, cứu hành khách theo phương pháp đã nêu ở trên.

3. Hỏa hoạn trong giếng thang

Chú ý không để bị ngạt do khói sinh ra khi dây điện hoặc dầu bôi trơn của ray cháy.

Biện pháp xử lý khi xảy ra động đất

Khi động đất thang máy có thể bị dừng, vì vậy không sử dụng để sơ tán.
Sau động đất cường độ khoảng 3, thang máy chỉ được vận hành lại sau khi kỹ thuật viên quản lý kiểm tra và xác nhận có bất thường hay không; với cường độ 4 trở lên, sau khi kỹ thuật viên chuyên ngành thang máy kiểm tra và xác nhận.
Trường hợp hành khách bị kẹt do động đất, cứu hộ theo phương pháp nêu trên và sau khi cứu hộ xong, ngừng vận hành cho đến khi hoàn tất việc kiểm tra·xác nhận nêu trên.

Thiết bị an toàn thang máy

Giới thiệu các thiết bị an toàn được lắp đặt trên thang máy.

Thiết bị phát hiện quá tải

Chức năng: Khi chất tải (lên thang) vượt quá tải trọng định mức, chuông cảnh báo kêu và cửa mở. Cửa mở và chờ cho đến khi hết quá tải.

Khi hỏng: Không phát hiện được tải vượt mức nên thang máy có thể rơi do quá tải. Xảy ra trượt giữa cáp chính và puly dẫn đến vận hành mất kiểm soát.

Thiết bị gọi khẩn cấp

Chức năng: Thiết bị để liên lạc với bên ngoài khi hành khách bị kẹt do mất điện hoặc sự cố

Khi hỏng: Khi mất điện hoặc sự cố, mất liên lạc với bên ngoài và phải bị kẹt trong thang máy

Đèn khẩn cấp

Chức năng: Thiết bị chiếu sáng dự phòng có thể duy trì độ sáng từ 1 lux trở lên bên trong thang máy khi mất điện

Khi hỏng: Khi bị kẹt trong thang máy do mất điện, khó xác định vị trí thiết bị liên lạc với bên ngoài, và việc mất ánh sáng gây hoảng sợ cho hành khách khiến họ có thể cố gắng thoát ra một cách liều lĩnh

Công tắc cửa

Chức năng: Là thiết bị an toàn cửa gắn trên cửa cabin và bộ truyền động, chỉ cho cabin xuất phát khi cửa đã đóng hoàn toàn

Khi hỏng: Thang máy di chuyển trong khi cửa cabin vẫn mở

Khóa liên động cửa

Chức năng: Là thiết bị an toàn cửa tầng, không cho cabin vận hành khi cửa tầng đang mở, và khóa cửa ở các tầng không có cabin để không thể mở cửa từ bên ngoài nếu không có chìa khóa đặc biệt

Khi hỏng: Do thang di chuyển trong khi cửa tầng vẫn mở, hành khách ở sảnh tầng có thể rơi xuống giếng thang hoặc bị kẹt giữa thang máy và vách

Phanh điện từ

Chức năng: Loại điện từ một chiều, luôn nhả trong khi vận hành và tác động đồng thời khi nguồn điện bị ngắt lúc dừng

Khi hỏng: Thang có thể chuyển động trong trạng thái phanh vẫn bị đóng, do đó má phanh bị mòn quá mức dẫn đến vận hành mất kiểm soát.

Bộ giảm chấn

Chức năng: Được lắp đặt trong hố thang để giảm va đập khi thang máy rơi xuống phần dưới cùng của giếng thang, có loại lò xo và loại thủy lực

Thiết bị an toàn khi đóng cửa (safety shoe)

Chức năng: Thiết bị tự động mở lại cửa khi hành khách hoặc đồ vật bị kẹt ở cửa thang máy

Khi hỏng: Xảy ra tình huống hành khách bị kẹt giữa hai cánh cửa

Bộ hãm an toàn

Chức năng: Được nối với cáp bộ khống chế vượt tốc, khi tốc độ cabin vượt quá 1.4 lần tốc độ định mức sẽ kẹp vào ray dẫn hướng để dừng cabin an toàn

Khi hỏng: Xảy ra tai nạn rơi tự do khi cáp bị đứt

Bộ khống chế vượt tốc

Chức năng: Khi tốc độ cabin vượt quá 1.3 lần tốc độ định mức, kích hoạt công tắc vượt tốc để ngắt nguồn phanh điện từ, qua đó dừng thang máy; nếu tốc độ cabin tiếp tục tăng và vượt quá 1.4 lần tốc độ định mức thì kẹp cáp bộ khống chế vượt tốc để kích hoạt bộ hãm an toàn

Khi hỏng: Khi thang máy có tốc độ bất thường, bộ hãm an toàn và công tắc an toàn không hoạt động được.

Công tắc hành trình

Chức năng: Ngăn thang máy chạy vượt hành trình, không để thang máy chạy lên trên tầng cao nhất và xuống dưới tầng thấp nhất

Khi hỏng: Thang máy có thể chạy quá tầng cao nhất và tầng thấp nhất, va vào phần trên của giếng thang hoặc hố thang

Phanh cáp

Chức năng: Là thiết bị phanh khẩn cấp ngăn thang máy trượt hoặc rơi bằng cách kẹp chặt cáp chính khi thang máy rơi. Đây là thiết bị an toàn ngăn thang máy rơi và xuất phát khi cửa mở (開門發車) bằng cách cho thiết bị phanh tác động kẹp giữ cáp chính trong các trường hợp: cáp bị trượt do lực ma sát giữa cáp thang máy và puly kéo giảm đúng lúc hành khách lên xuống khi thang máy dừng ở mức tầng và cửa đang mở; hoặc thang máy bị trượt dần do thiết bị phanh bị lỗi hay hỏng hóc; hoặc thang máy rơi theo hướng đi xuống hay hướng đi lên (đối trọng rơi xuống dưới).